باشد ، فايده بيند . شايد به نرمى ماساژ دادن شكم بيمار و به شدت ماساژ دادن ساق پاى بيمار در فروكش كردن شدّت درد قولنج بسيار مفيد باشد . ممكن است اگر بيمار آب سرد بنوشد دردش شدت يابد . نوشيدن آب سرد در اين حالت قولنجى بدترين و زيان‌آورترين چيز است و در فرونشاندن حالت تشنگى هم زياد فعال نيست . اگر بيمار گاهى كه تشنه است نبيذ پرمايه - هرچند كم باشد - بخورد از آب بهتر است . نوشيدن نبيذ گرم در تسكين درد فعال‌تر است . براى بيمارانى كه به قولنج سرد مبتلا هستند ، هر چيز سرد و هواى سرد بسيار بد است . در مقابل چيزهاى گرم ، هواى گرم و آب گرم به نفع آنها است . اگر سبب قولنج سرماخوردگى روده‌ها است و مراق بيمار تنك و كم‌مايه است هميشه چنين انسانى در معرض قولنج است ، پس بايد احتياط كند هميشه شكم را گرم نگهدارد و نگذارد سرما بر شكمش تأثير گذارد . مثلا لباس از لبد ( برك - پشم شتر و برّه ) بپوشد و به وسيلهء لبد شكم را ببندد . روغنهاى گرم بر شكم بمالد و داروهاى پاشيدنى گرمىبخش استعمال كند كه بعدا آنها را ذكر خواهيم كرد . شايد نياز باشد كه كمادهاى دارويى بر شكم بندد و اگر با داروهاى بر شكم ماليدنى گند بيدستر و شيرهء گياه شير سگ باشد خوب است . اگر مادهء قولنج سردآور چنان است كه سابقا ذكر كرديم ، يعنى چيزى كم‌كم و پياپى به جاى درد و به جاى آسيب ديده مىچكد و درد قولنج را بروز مىدهد ، بايد بيمار پاكسازى شود . اگر ماده بسيار نيست ، با داروى نرم نه بسيار پرتأثير بيمار را پاكسازى كن ! در چندين بار و پياپى پاكسازى را انجام ده . اما اگر تشخيص دادى كه مادهء تراوش كرده زياد است پاكسازى كامل به عمل آور . اگر ماده به روده تراوش مىكند و توليد درد قولنج از آن است ، هرگاه نوبت به درد آمدن سر رسيد ، در شبى كه بعد از نوبهء درد آيد چيزى از داروهاى زير را به بيمار بده بخورد : ثمر صنوبر ، حب مسهل تلخ ( ايارج ) ، حب تركيب شده از پيه هندوانهء ابو جهل و محموده و سكبينه و الوا . از هركدام كه بيمار تناول مىكند به وزن نيم مثقال تا دوسوم مثقال بخورد اگر بر اين علاج چند روزى دوام كند و غذا را مراعات كرد شفا يابد و از اثر درد رها مىشود . فصل سوم علاج ويژهء قولنج بادى ما در اينجا علاج قولنجى را ذكر مىكنيم كه از ردهء قولنجهاى سرد است اما سبب قولنج باد است كه علاج ويژه دارد . قبل از هر چيز بايد بيمار را وادار كنى كه اصلا از خوردن امتناع كند دست كم سه روز هيچ چيز نخورد و تا مىتواند و ممكن است بخوابد . كوشش كن كه به وسيلهء حقنهء زداينده و گرم‌كنندهء اندام قولنج‌ديده و دردمند ، باد سبب قولنج را از بين ببرى و اندام مبتلا به قولنج را گرم